Γνωρίζουμε τις παραδοσιακές γιορτές σε τόπους της Ελλάδας, μέσα από τις Αφηγήσεις τους

Ο Δημήτρης Βρέλλιος, ο Δημήτρης Γεωργιάδης και ο Παναγιώτης Παναγάκος μοιράζονται ξεχωριστά ήθη και έθιμα από τα Γρεβενά, τον Έβρο και τη Θήβα. Μας ταξιδεύουν έτσι στο χώρο και το χρόνο, σε απρόσμενες στιγμές και συναισθήματα.

Γράφει ο Τάσος Μπερμπάτης

Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, τα Χριστούγεννα είναι συνώνυμα με την παράδοση και τα έθιμα που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά. Στην Interamerican, ζητήσαμε από τους εργαζόμενους μας να μοιραστούν τα ξεχωριστά έθιμα των τόπων καταγωγής τους, προσφέροντας μας μια ματιά στις πολύχρωμες παραδόσεις που ζωντανεύουν κάθε χρόνο ανά την Ελλάδα.

Χριστούγεννα στη Δεσκάτη Γρεβενών

Δημήτρης Βρέλλιος, Ux/Ui Designer

«Τα έθιμά μας μέσα στα Χριστούγεννα ήταν καθημερινά σχεδόν, για αυτό θα αναφέρω 2-3 που είναι κατά τη γνώμη μου τα πιο όμορφα. Αν και στις μέρες μας έχουν αλλάξει έως εξαλειφθεί, θυμάμαι τον παππού μου σαν μικρό παιδί να μου λέει τα παρακάτω (μερικά γίνονται ακόμα και τώρα):

Τα Κολιαντά

Λίγες μέρες αφού έμπαινε ο Δεκέμβρης, τα αγόρια του χωριού ανέβαιναν σε υψώματα και όλα μαζί φώναζαν δυνατά πολλές φορές «κόλιαντα», για να ακουστούν σε όλο το χωριό. Αυτό συνεχιζόταν κάθε μέρα, μέχρι την 23η Δεκεμβρίου. Ήταν μια προειδοποίηση πως πλησιάζουν τα Χριστούγεννα. Μετά τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων, τα παιδιά κατά ομάδες, (και ήταν πολλά τότε), αφού χτυπούσαν πρώτα την καμπάνα της εκκλησίας, ξεκινούσαν για να πουν τα «κόλιαντα» στα σπίτια του χωριού. Στον ώμο τους είχα κρεμασμένο τον «τρουβά» για να βάλουν μέσα τις «κλούρες» (μικρά στρογγυλά ψωμάκια), τα κάστανα, τα καρύδια και τα αμύγδαλα που θα τους πρόσφεραν οι νοικοκυρές. Στα χέρια τους κρατούσαν τις «τζιουμπανίκες», (γερά ξύλα που κατέληγαν σε στρογγυλό σκληρό εξόγκωμα). Για να συγκινήσουν το νοικοκύρη οι καλαντάρηδες λέγανε και πάρα πολλά παινέματα (σε τούτο το σπίτι το ψηλό, πέτρα να μη ραγίσει κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χρόνια πολλά να ζήσει) χαρακτηρισμούς (αφέντη, άρχοντα) τόσο για τον ίδιο όσο και για τα άλλα μέλη της οικογένειάς του και με στίχους γεμάτους από εικόνες εκπληκτικής ομορφιάς. Σε όλα τα σπίτια τραγουδούσαν το:

Χριστούγεννα Πρωτούγεννα, πρώτη γιορτή του χρόνου εβγάτε, δέτε, μάθετε πως ο Χριστός γεννιέται γεννιέται και βαφτίζεται σε ποταμό μεγάλο, στον Ιορδάνη ποταμό, ψηλά στον Άγιο Αντώνη και τα βουνά ταράζονταν, τα δέντρα προσκυνούσαν, κι η Παναγία έλεγε κι η Παναγία λέει: «Έλα βρε Γιάννη Πρόδρομε Χριστό για να βαφτίσεις». «Τώρα κινώ κι έρχομαι Χριστό για να βαφτίσω». «Κι τ’ χρονι μ’ ένα κώλου χιόνι»

Σε μερικά σπίτια τους ζητούσαν να «σιουμπήσουν» (ανακατέψουν) τη φωτιά. Έμπαινε τότε μέσα ένα παιδί και με την «τσιουμπανίκα» του «σιουμπούσε» τη φωτιά λέγοντας: «Φέρνω αρνιά, φέρνω κατσίκια, φέρνω κι έναν γαμπρό» (ή ανάλογα με την περίσταση, ότι επιθυμούσαν οι νοικοκύρηδες του σπιτιού).

Αφού τα παιδιά λέγανε τα «κόλιαντα» και «σιουμπούσαν» τη φωτιά, τους δίνανε τις «κλούρες». Αν κάποιος ήθελε να δώσει κάστανα, καρύδια ή αμύγδαλα, έλεγε στα παιδιά να «β’λιάξουν». Τότε τα παιδιά έπεφταν στα γόνατα και βέλαζαν ενώ η νοικοκυρά τους έριχνε τα αμύγδαλα, καρύδια ή κάστανα. Αυτό γινόταν γιατί πίστευαν πως έτσι τα πρόβατα και τα γίδια τους θα γεννούσαν περισσότερα αρνιά και κατσίκια.

Η ημέρα των Χριστουγέννων

Την ημέρα των Χριστουγέννων κανένας δε λείπει από την εκκλησία που είναι ολόφωτη από τα κεριά και τις λαμπάδες μέσα στη νύχτα. Μετά τη λειτουργία, χαιρετά ο ένας τον άλλον και εύχεται «χρόνια πολλά».

Κατά έναν πολύ περίεργο τρόπο στην Δεσκάτη Γρεβενών την ημέρα των Χριστουγέννων γίνονταν η «γουρνοχαρά». Δηλαδή το σφάξιμο των γουρουνιών. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που στο χωριό μας, εδώ και πάρα πολλά χρόνια, όσοι έχουν την ονομαστική τους εορτή (Χρήστος, Χριστίνα, Μανώλης…), γιορτάζουν όχι στις 25, αλλά στις 26 Δεκεμβρίου. Γιατί η «γουρνοχαρά» για να ετοιμαστεί, θέλει πολύ δουλειά και δεν αφήνει περιθώρια για γιορτές.

Το έθιμο της γουρνοχαράς αναβιώνει σε πολλά χωριά των Γρεβενών. Στο πλαίσιο της αναβίωσης του εθίμου ανάβουν οι φωτιές και μπαίνουν τα καζάνια προκειμένου να ψηθούν οι παραδοσιακές τσιγαρίδες. Πρόκειται για χοιρινό λίπος με κομματάκια κρέας, το οποίο ψήνεται για περίπου δύο ώρες, ώστε όταν αυτό λιώσει, να μείνουν οι τσιγαρίδες. Το έθιμο του γουρνοχαράς στήνονταν τα παλαιότερα χρόνια σχεδόν σε κάθε σπίτι και γειτονιά των χωριών των Γρεβενών, όπου οι κάτοικοι είχαν το δικό τους οικόσιτο γουρουνάκι.

Μπορεί να μην μεγάλωσα με αυτά τα έθιμα και να τα θυμάμαι αμυδρά αλλά και ο πατέρας μου και η μάνα μου, αλλά πολύ περισσότερο οι παππούδες (τυγχάνει να είναι και οι δύο γονείς μου από το χωριό) μας τα δίδαξαν αυτά και άλλα πολλά που με αυτόν τον τρόπο μας έκαναν να αγαπήσουμε το χωριό ακομά περισσότερο!

Υ.Σ. Το Πάσχα θα σας μιλήσω για την «Ανδρομάνα» όπου είναι ένα σπάνιο έθιμο (γίνεται μόνο στη Δεσκάτη) με το οποίο οι κάτοικοι του χωριού αποχαιρετούν ανήμερα της Ζωοδόχου Πηγής το Πάσχα.»

Χριστούγεννα στον Έβρο

Δημήτρης Γεωργιάδης, Business & Systems Analyst Junior

«Το βράδυ της Παραμονής των Χριστουγέννων, το τραπέζι σε κάθε σπίτι στον Έβρο είθισται να έχει προετοιμασμένα επάνω εννιά φαγητά. Τα εννιά φαγητά, θέλει να πιστεύει ο λαός ότι συμβολίζουν τα εννέα μέρη που επισκέφθηκαν ο Χριστός, η Παναγία και ο Ιωσήφ κατά τον διωγμό του Ηρώδη, γι’ άλλους βέβαια συμβολίζουν και την εννεάμηνη κύηση της Παναγίας.

Η “Μπάμπω” είναι το πρώτο φαγητό που τρώει η οικογένεια μετά από τη νηστεία των 40 ημερών. H προετοιμασία της καλής Μπάμπω απαιτεί βράσιμο όλη τη νύχτα σε σιγανή φωτιά για να είναι έτοιμη όταν θα γυρίσει η οικογένεια από την εκκλησία.

“Μπάμπω” σημαίνει “γιαγιά” ή “μαμή”, κάποιο πρόσωπο δηλαδή με μεγάλο κύρος στη κοινωνία. Δεν υπάρχει επίσημη βιβλιογραφία για το πώς συνδέεται αυτή η λέξη με αυτό χριστουγεννιάτικο φαγητό.

Το έθιμο της Μπάμπω είναι ένα έθιμο που οι περισσότερες οικογένειες της Θράκης τηρούν μέχρι και σήμερα, αφού δεν έχει αξία μόνο λόγω παράδοσης, αλλά είναι και ένα πεντανόστιμο φαγητό που ξετρελαίνει μικρούς και μεγάλους.

Για μένα προσωπικά το παραπάνω έθιμο σημαίνει όμορφος-ζεστός οικογενειακός χρόνος γύρω από το τραπέζι της προετοιμασίας, γέλια και οι ιστορίες που δεν είπαμε όλο το χρόνο, παρέα πάντα με καλό τσιπουράκι παραγωγής του Θείου μου. Μικρός δεν μου άρεσε καθόλου αυτό το φαγητό μπορώ να πω ότι το σιχαινόμουν, μα μεγαλώνοντας κατάλαβα την αξία του και το πόσο σπουδαία είναι η ιστορία του για την οικογένεια μας καθώς βρίσκεται εκεί σε κάθε χριστουγεννιάτικο τραπέζι, σηματοδοτώντας την αρχή της ωραιότερη περίοδου του χρόνου. Καλά Χριστούγεννα!»

Δες την συνταγή εδώ!

Χριστούγεννα στη Θήβα

Παναγάκος Παναγιώτης – Software Engineer Senior

«Η περίοδος των Χριστουγέννων είναι από τις λίγες μέρες του έτους, όπου οι μικρότερες επαρχιακές πόλεις και χωριά γεμίζουν ξανά με ζωή. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και στη Θήβα, το μέρος που κατάγομαι, όπου από νωρίς της παραμονής των Χριστουγέννων η πόλη μπαίνει στο γιορτινό της κλίμα.

Σε κάθε γειτονιά, μικρές και μεγάλες παρέες από παιδιά τραγουδούν τα κάλαντα από πόρτα σε πόρτα, ενώ λίγο αργότερα η φιλαρμονική ορχήστρα της πόλης θα πάρει σειρά περνώντας από πολλά μέρη, όπως το νοσοκομείο και το γηροκομείο της περιοχής, για να καταλήξει στην κεντρική πλατεία όπου ήδη έχει γεμίσει από κόσμο. Εκεί θα ακολουθήσουν θεατρικές παραστάσεις και παραδοσιακοί χοροί από τους τοπικούς πολιτιστικούς συλλόγους μέχρι και το μεσημέρι των Χριστουγέννων.

Καθόλη τη διάρκεια των εκδηλώσεων υπάρχουν κεράσματα για όσους βρίσκονται στην πλατεία αλλά και για τους περαστικούς. Το κυρίαρχο κέρασμα είναι το χοιρινό κρέας είτε ως τηγανιά είτε ψητό, όπως επίσης και Χριστόψωμα τα οποία έχουν φέρει οι κάτοικοι. Φυσικά δεν θα μπορούσαν να λείπουν οι κουραμπιέδες, τα μελομακάρονα και άφθονο κρασί από ντόπιους παραγωγούς.

Στη συνέχεια, οι οικογένειες επιστρέφουν στα σπίτια για να ξεκινήσουν οι ετοιμασίες για το Χριστουγεννιάτικο δείπνο και να μοιραστούν τα νέα τους αλλά και αναμνήσεις από τα παλαιότερα χρόνια. Μπορεί να μην υπάρχει κάποιο μοναδικό ή ξεχωριστό έθιμο, είναι όμως σίγουρα μια μοναδική ευκαιρία να περάσουμε χρόνο με μέλη της οικογένειας όπως και παιδικούς φίλους που δεν βλέπουμε συχνά. Καλές γιορτές σε όλους!»

Η σημαντικότητα των παραδόσεων

Φτάνοντας στο τέλος, θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμότερες ευχαριστίες μας σε όλους όσους συμμετείχαν στην δημιουργία αυτού του άρθρου.

Αυτές οι αφηγήσεις αποτελούν μια τιμή στις πολυτιμότερες παραδόσεις της ελληνικής κληρονομιάς. Μέσα από τα μάτια των συναδέλφων μας, ζωντανεύουν τα έθιμα και τα ήθη που κρατούν ζωντανό τον πλούτο της ελληνικής πολιτισμικής ταυτότητας. Καθώς βρισκόμαστε όλο και πιο κοντά στα Χριστούγεννα, ας εμπνευστούμε από αυτές τις ιστορίες και ας εκτιμήσουμε τη σπουδαιότητα της διατήρησης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.

Ευχόμαστε σε όλους καλές γιορτές και μια ευτυχισμένη νέα χρονιά γεμάτη με χαρά, υγεία και αγάπη!