Πώς να την αναγνωρίσετε και να την αναφέρετε

«Η παρενόχληση στο χώρο εργασίας έχει πολλές μορφές. Δείτε πώς να αναγνωρίσετε μερικές από τις πιο κοινές μορφές παρενόχλησης – και τι πρέπει να κάνετε αν αντιληφθείτε ότι συμβαίνει»

Γράφει ο Τάσος Μπερμπάτης

Η παρενόχληση στο χώρο εργασίας μπορεί να είναι σωματική, λεκτική, σεξουαλική ή και συναισθηματική. Πολλοί λανθασμένα πιστεύουν, ότι οι περισσότερες μορφές παρενόχλησης αφορούν τις γυναίκες. Παρ ’όλα αυτά δεν είναι μόνο οι γυναίκες που επηρεάζονται από την παρενόχληση στο χώρο εργασίας καθώς οποιοσδήποτε μπορεί να υπάρξει θύμα.

Τι σημαίνει παρενόχληση στο χώρο εργασίας;

Σύμφωνα με την Επιτροπή Ίσων Ευκαιριών Απασχόλησης (EEOC), η παρενόχληση μπορεί να περιλαμβάνει «προσβλητικά αστεία, προσβολές, επίθετα ή επωνυμίες, σωματικές επιθέσεις ή απειλές, εκφοβισμό, χλευασμό ή κοροϊδία, προσβολές ή υποτιμήσεις και προσβλητικά αντικείμενα ή εικόνες.

Η παρενόχληση εμφανίζεται επίσης σε διάφορες περιστάσεις, όπως οι παρακάτω:

  • Ο ‘παρενοχλητής’ θα μπορούσε να είναι ο επόπτης του θύματος, ένας προϊστάμενος σε άλλη περιοχή, ένας συνάδελφος ή ακόμα και κάποιος που δεν εργάζεται στην εταιρία, π.χ. εξωτερικός επισκέπτης.
  • Θύμα παρενόχλησης δεν θεωρείται μόνο το άτομο που παρενοχλείται, αλλά οποιοσδήποτε επηρεάζεται από την επιθετική συμπεριφορά.

Αρχικά, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πότε μια συμπεριφορά θεωρείται παρενοχλητική. Η παρενόχληση στο χώρο εργασίας είναι ένα σοβαρό ζήτημα με πολλές γκρίζες ζώνες. Εάν είστε μάρτυρες ενός περιστατικού ή παρενοχλείστε, είναι υποχρέωσή σας να το αναφέρετε. Εάν ανησυχείτε μήπως αυτό επηρεάσει την εργασία σας, να θυμάστε πάντα ότι προστατεύεστε από τους νόμους για την παρενόχληση στο χώρο εργασίας (Νόμος 4808/2021).

Τύποι παρενόχλησης στο χώρο εργασίας

Η παρενόχληση στο χώρο εργασίας μπορεί να πάρει πολλές μορφές και δεν γίνεται πάντα εύκολα αντιληπτή. Γνωρίζοντας τους διάφορους τρόπους με τους οποίους μπορεί να εκδηλωθεί η παρενόχληση στο χώρο εργασίας, θα μπορείτε να την αναγνωρίσετε σε περίπτωση που συμβεί σε εσάς ή σε έναν συνάδελφο.

Λεκτική παρενόχληση

Η λεκτική παρενόχληση μπορεί να είναι μια κατάσταση που αν δεν περιοριστεί άμεσα, μπορεί να απειλήσει την ψυχική αλλά και την σωματική σας υγεία. Συνοδεύεται από υποτιμητικά σχόλια, προσβλητικές χειρονομίες, ανεπιθύμητα αστεία και παράλογη κριτική. Η λεκτική παρενόχληση μπορεί να είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και είναι συχνά μια γκρίζα περιοχή, καθώς είναι μια μη φυσική μορφή βίας.

Δυστυχώς παρατηρείται πως συχνά, οι φωνές, οι βρισιές, οι ακατάλληλες παρατηρήσεις ή τα αστεία για έναν συνάδελφο αντιμετωπίζονται ως περίπτωση σύγκρουσης προσωπικοτήτων και όχι ως παρενόχληση, ακόμη και όταν μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί να έχει αρνητικό ψυχολογικό αντίκτυπο στο θύμα και να οδηγήσει σε αποτελέσματα όπως η κατάθλιψη, η υψηλή αρτηριακή πίεση και το άγχος.

Ψυχολογική παρενόχληση

Η ψυχολογική παρενόχληση είναι παρόμοια με τη λεκτική παρενόχληση, αλλά είναι πιο συγκαλυμμένη και αποτελείται από τακτικές αποκλεισμού, όπως η απόκρυψη πληροφοριών ή η σύγχυση. Οι ενέργειες έχουν σκοπό να «τραυματίσουν» διανοητικά το θύμα, να εξαφανίσουν την αυτοεκτίμησή του και να το υπονομεύσουν.

Συμπεριφορές όπως η αναγνώριση του επιτεύγματος κάποιου, η υποβολή αδύνατων απαιτήσεων, η επιβολή αδικαιολόγητων προθεσμιών σε έναν συγκεκριμένο εργαζόμενο, η διαρκής απαίτηση από έναν υπάλληλο να εκτελεί «εξευτελιστικά» καθήκοντα που είναι εκτός του πεδίου εργασίας του ή η επίμονη αντίθεση με όλα όσα λέει κάποιος, μπορεί να μην είναι ευδιάκριτη παρενόχληση, αλλά αυτό αποτελεί μια μορφή σκόπιμου ψυχολογικού εκφοβισμού.

Ψηφιακή παρενόχληση (διαδικτυακός εκφοβισμός)

Παρόλο που η ψηφιακή παρενόχληση λαμβάνει χώρα στο διαδίκτυο, μπορεί να είναι εξίσου επιζήμια με τον εκφοβισμό πρόσωπο με πρόσωπο. Είναι η νεότερη μορφή παρενόχλησης και εμφανίζεται αρκετά συχνά τα τελευταία χρόνια. Η ψηφιακή παρενόχληση περιλαμβάνει ανάρτηση απειλών ή υποτιμητικών σχολίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργία ψεύτικης περσόνας με σκοπό τον εκφοβισμό στο διαδίκτυο και δημιουργία ιστοσελίδας με σκοπό την κοροϊδία και την υποτίμηση του θύματος.

Καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πολλές φορές χρησιμοποιούνται και στον χώρο εργασίας και καθώς η συζήτηση για θέματα που στο παρελθόν θεωρούνται ταμπού γίνεται πιο αποδεκτή, είναι πλέον δυνατό για οποιονδήποτε να παρενοχλήσει ψηφιακά, δεδομένης της πανταχού παρουσίας συσκευών συνδεδεμένων στο διαδίκτυο στον χώρο εργασίας.

Για να προστατέψετε τον εαυτό σας, προτείνουμε τη λήψη στιγμιότυπων οθόνης, την αποθήκευση email στον προσωπικό σας υπολογιστή και τη διατήρηση ενός αρχείου με όλα όσα σας κάνουν να νιώθετε άβολα.

Σωματική παρενόχληση

Η σωματική παρενόχληση στο χώρο εργασίας μπορεί να ποικίλλει. Μπορεί να περιλαμβάνει απλές ανεπιθύμητες χειρονομίες, όπως άγγιγμα των ρούχων, των μαλλιών, του προσώπου ή του δέρματος ενός εργαζόμενου και πιο σοβαρές χειρονομίες, όπως σωματική επίθεση, απειλές βίας και ζημιά σε προσωπική περιουσία.

Λόγω της ποικιλίας στους βαθμούς σωματικής παρενόχλησης, μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστεί καθώς πολλές φορές μπορεί να υποτιμηθεί, εάν δεν οδηγήσει σε σωματική βλάβη. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει σοβαρή σωματική βλάβη όμως, αυτό δεν αναιρεί την σωματική παρενόχληση.

Σεξουαλική παρενόχληση

Η σεξουαλική παρενόχληση είναι ένα σοβαρό αδίκημα και δυστυχώς συναντάται αρκετά συχνά. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της McKinsey, το 35% των γυναικών που ερωτήθηκαν έχουν βιώσει έστω και μια φορά, σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας. Η σεξουαλική παρενόχληση δεν αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες καθώς οποιοσδήποτε μπορεί να γίνει θύτης ή θύμα.

Η σεξουαλική παρενόχληση περιλαμβάνει ανεπιθύμητες σεξουαλικής φύσεως συμπεριφορές, όπως ένα ακατάλληλο άγγιγμα, σεξουαλικά αστεία, κοινή χρήση πορνογραφίας, αποστολή σεξουαλικών μηνυμάτων ή απαίτηση σεξουαλικής χάρης σε αντάλλαγμα για προαγωγή ή εργασιακή ασφάλεια. Αν και ο ορισμός της σεξουαλικής παρενόχλησης μπορεί να φαίνεται απλός, δεν είναι πάντα τόσο προφανής.

Η σεξουαλική παρενόχληση στο χώρο εργασίας είναι σπάνια εμφανής. Τις περισσότερες φορές, καλύπτεται με ήπιες κοροϊδίες, προσβλητικά σχόλια που συνοδεύονται από σεξουαλικές χειρονομίες ή τόνους, ή άβολες αλλά φαινομενικά αβλαβείς δηλώσεις που απεικονίζουν άτομα ενός συγκεκριμένου φύλου – συνήθως γυναίκες – με αρνητικό πρόσημο.

Αυτό δημιουργεί μια γκρίζα περιοχή που διευκολύνει τους δράστες να παίρνουν απαρατήρητοι. Πολλά θύματα δεν θέλουν να τραβήξουν την προσοχή, οπότε το κρατούν για τον εαυτό τους, νομίζοντας ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί. Ορισμένα θύματα ανησυχούν εξαιρετικά για τις αρνητικές συνέπειες, συμπεριλαμβανομένης της απώλειας εργασίας, εάν αναφέρουν την παρενόχληση. Ωστόσο, εάν κάποιος δημιουργεί ένα εχθρικό περιβάλλον εργασίας και σας κάνει να αισθάνεστε άβολα, θα πρέπει βρείτε το σθένος και να το αναφέρετε άμεσα.

Γιατί είναι σημαντική η αναφορά παρενόχλησης στο χώρο εργασίας

Είναι σημαντικό να αναφέρετε οποιαδήποτε μορφή παρενόχλησης στο χώρο εργασίας, επειδή ενδεχομένως να υπάρχουν άλλοι που έχουν ήδη αναφέρει παρόμοια αδικήματα από το ίδιο άτομο (ή ομάδα ανθρώπων). Και αν κανείς δεν το έχει αναφέρει ακόμη, τότε είναι ακόμη πιο σημαντικό να προχωρήσετε στην αναφορά αυτών των συμπεριφορών. Ενδεχομένως να έχουν επηρεαστεί και πολλοί άλλοι από αυτόν τον δράστη, ανεξάρτητα από το αν επέλεξαν να το αναφέρουν ή όχι.

Πώς να αναφέρετε την παρενόχληση στο χώρο εργασίας

Η Interamerican έχει δημιουργήσει μια επίσημη διαδικασία αναφοράς παρενοχλητικών συμπεριφορών, την οποία σας προτρέπουμε να ακολουθήσετε σε περίπτωση που βρεθείτε σε μια άβολη κατάσταση. Μπορείτε να ενημερωθείτε σχετικά με την πολιτική και την διαδικασία αναφοράς ανάλογων περιστατικών διαβάζοντας την σχετική Πολιτική για την καταπολέμηση της Βίας και της Παρενόχλησης που βρίσκεται στο Interact.

Σε περίπτωση που για τους δικούς σας λόγους δεν θα θέλατε να αναφέρετε επίσημα μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, μπορείτε πάντα να απευθυνθείτε στο τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού και να ακολουθήσετε τα παρακάτω:

  • Εάν η παρενόχληση δεν περιλαμβάνει σωματική βία, προσπαθήστε να επιλύσετε την κατάσταση απευθείας με τον παρενοχλητή. Πλησιάστε τους με ιδιωτικό τρόπο και εξηγήστε τους γιατί νιώθετε ότι σας παρενοχλούν. Εάν η κατάσταση φαίνεται πολύ επικίνδυνη για να το κάνετε, τότε η προστασία του εαυτού σας είναι η πιο σημαντική προτεραιότητα.
  • Σας συστήνουμε να κλιμακώσετε το ζήτημα στον υπεύθυνο της ομάδας σας – εκτός εάν, φυσικά, ο διευθυντής σας είναι ο παρενοχλητής. Εάν μπορείτε, κρατείστε αποδεικτικά στοιχεία, όπως στιγμιότυπα οθόνης, κείμενα, email και τα ονόματα των αυτοπτών μαρτύρων.

Τι πρέπει να αποφεύγετε όταν αντιμετωπίζετε παρενόχληση στο χώρο εργασίας

Όταν αντιμετωπίζετε την παρενόχληση στο χώρο εργασίας, θα πρέπει να αποφεύγετε μερικές συμπεριφορές. Αυτά τα λάθη θα μπορούσαν ενδεχομένως να κλιμακώσουν την κατάσταση ή να σας φέρουν σε επικίνδυνη θέση.

  • Μην ανταποδώσετε. Τα αντίποινα μπορούν να κλιμακώσουν το ζήτημα και συχνά θα κάνουν τα πράγματα πιο περίπλοκα. Αντίθετα, κλιμακώστε το ζήτημα σωστά και αφήστε τους επαγγελματίες Ανθρώπινου Δυναμικού σας να χειριστούν την κατάσταση.
  • Μην μιλάτε για αυτό μόνο σε συναδέλφους αλλά χρησιμοποιείστε τους επίσημους μηχανισμούς αναφοράς. Οι συνάδελφοί σας δεν έχουν μεγάλη δύναμη να αλλάξουν κάτι και πιθανώς να αποδυναμώσουν την εκδοχή σας για τα γεγονότα εάν κληθούν να καταθέσουν. Επίσης, είναι σημαντικό να θυμάστε ότι οι συνάδελφοί σας έχουν διαφορετικές σχέσεις μεταξύ τους. Ποτέ δεν ξέρεις πώς αισθάνεται αυτό το άτομο για τον δράστη, και πώς μπορεί να μεταφέρει τα γεγονότα αν μιλάτε αρνητικά γι’ αυτόν.
  • Μην μένεις σιωπηλός. Θα πρέπει πάντα να αναφέρετε οποιαδήποτε μορφή παρενόχλησης και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ανάλογη σοβαρότητα. Η σιωπή δεν λύνει το πρόβλημα. Όλα τα περιστατικά παρενόχλησης θα πρέπει να αναφέρονται και όλες οι καταγγελίες θα πρέπει να διερευνώνται ενδελεχώς.

Νομικό πλαίσιο για την παρενόχληση στο χώρο εργασίας

Τον Ιούνιο του 2021 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Νόμος 4808/2021, ο οποίος κύρωσε, μεταξύ άλλων, τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) για την εξάλειψη της βίας και παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας. Πρόκειται για μια ενέργεια κομβικής σημασίας της νομοθετικής εξουσίας, αλλά συνάμα και συνταγματική επιταγή, όπως ορίζει το άρθρο 28 παρ. 1 του Συντάγματος. Με ειδικότερες διατάξεις του, ο Ν. 4808/2021 θέτει ένα ουσιαστικό πλαίσιο πρόληψης, αντιμετώπισης και καταπολέμησης των συμπεριφορών βίας και παρενόχλησης στο εργασιακό περιβάλλον, διαμορφώνοντας τις συνθήκες για έναν «υγιή» εργασιακό χώρο, στον άξονα του σεβασμού της προσωπικότητας και των εκ του νόμου προβλεπόμενων δικαιωμάτων του εργαζομένου.

Ο Νόμος 4808/2021 περιλαμβάνει και αναλύει τις έννοιες «βία και παρενόχληση», καθώς και την «παρενόχληση λόγω φύλου», ορίζοντας ρητά την απαγόρευση κάθε μορφής βίας και παρενόχλησης στο χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένων δημοσίων και ιδιωτικών χώρων, όπου ο εργαζόμενος παρέχει εργασία, λαμβάνει αμοιβή, κάνει διάλειμμα, όπως ακόμη και στις μετακινήσεις από και προς την εργασία, αλλά και κατά τη διάρκεια των σχετιζόμενων με την εργασία επικοινωνιών, περικλείοντας την επικοινωνία με τα μέσα της τεχνολογίας και πληροφορικής.

Συμπερασματικά, το δικαίωμα σε ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον βρίσκεται σε ευθεία σύνδεση με την πολύπλευρη εξέλιξη της προσωπικότητας ενός ατόμου. Οι συνθήκες εργασίας, όπως το ωράριο, το αντικείμενο, η αμοιβή, ο χώρος και, ιδίως, η συνεργασία με τον ανθρώπινο παράγοντα είναι ορισμένοι δείκτες που δύνανται, στην αιχμηρή τους μορφή, να δημιουργήσουν ανισορροπία μεταξύ εργασιακής και ιδιωτικής ζωής, υψηλά επίπεδα άγχους και προσωπική αναταραχή, οδηγώντας το άτομο σταδιακά στην αποτελμάτωση. Η ψυχική υγεία συνιστά έναν από τους πλέον βασικούς παράγοντες ευημερίας, προσωπικής αλλά και κοινωνικής, η οποία εδράζεται σε ένα σύνολο συνιστωσών, με βασικότερες την οικονομική δομή και την αναπτυξιακή πορεία της κοινωνίας.

Σε κάθε περίπτωση, για την αποτελεσματική και έγκαιρη καταπολέμηση κάθε μορφής βίας ή παρενόχλησης στο εργασιακό περιβάλλον, κρίνεται αναγκαία η επαρκής πληροφόρηση, η κατάρτιση αλλά και η συνειδητοποίηση και ανάπτυξη των δεξιοτήτων της αυτεπίγνωσης, της αυτοδιαχείρησης, της κοινωνικής επίγνωσης και της διαχείρισης των σχέσεων. Πρόκειται για μια επίπονη, διαρκή εσωτερική διεργασία για την κατανόηση των αναγκών και των ορίων του εαυτού, που όμως συνιστά το μοναδικό, πολύτιμο εργαλείο για την επάνδρωση της προσωπικότητας του ατόμου και τη διαφύλαξη της ψυχικής του υγείας, προσφέροντάς του την ασφάλεια και την αυτοπεποίθηση της ικανότητας αντιμετώπισης κάθε μορφής βίας στην εργασία, και εν γένει στους τομείς της ζωής.

Κλείνοντας, η Interamerican θέλοντας να προάγει και να συντηρήσει ένα ασφαλές εργασιακό περιβάλλον, με μηδενικές ανεπιθύμητες συμπεριφορές, έχει ήδη προχωρήσει σε διάφορες ενέργειες, όπως εκπαιδευτικά σεμινάρια, αρθρογραφία στο εσωτερικό newsletter, πολιτικές κατά της Βίας & Παρενόχλησης κ.λπ., με σκοπό την έγκαιρη ενημέρωση και κατάρτιση των εργαζόμενων. Τέλος, σας υπενθυμίζουμε για ακόμη μια φορά, ότι μπορείτε να ενημερωθείτε σχετικά με την πολιτική και την διαδικασία αναφοράς περιστατικών παρενόχλησης διαβάζοντας την σχετική Πολιτική για την καταπολέμηση της Βίας και της Παρενόχλησης που βρίσκεται στο Interact.

Stop Harassment – Report – Speak!